TARLALARIN YENİ PRENSESİ LAVANTA

Yayın Tarihi: 9 Temmuz 2015
Yayın Sahibi:



Teknoloji Özeti

Proje; kıraç ve susuz arazileri kullanıma açarak, yüksek ekonomik getirisi olan lavanta çeşitlerinin geliştirilmesi ve yetiştirilmesi ile ülke ekonomisine katkı sağlamak; mevcut ekimi yapılan Lavandula L. çeşitlerinin Fransa'dan ithal melezler olduğu göz önünde bulundurularak ithal tohum ve dışa bağımlılığı ortadan kaldırmak ve Türkiye koşullarına uygun olarak geliştirilecek yeni tohum çeşitleri elde etmek, dünyada ekonomik getirisi yüksek olan lavantanın ülkemizde ithal edilir pozisyondan ihraç edilir hale gelmesini amaçlamaktadır.

Teknoloji Detayı

Projeyle; Türkiye iklim ve toprak şartlarına uygun lavanta çeşitlerinin ve tohumlarının geliştirilmesi, yetiştirilmesi, moleküler yöntemlerle ıslah edilmesi ve Dünya’da ekonomik getirisi yüksek olan lavantanın ülkemizde ithal edilir pozisyondan ihraç edilir hale getirilmesi amaçlanmaktadır.

Lavanta ballıbabagiller (Lamiaceae) familyasından 28 kadar türü bulunan, Lavandula cinsini oluşturan Akdeniz kökenli bitki türlerinin ortak adıdır. Atlas Okyanusu adalarından Akdeniz çevresi ülkelerine ve Hindistan’a kadar uzanan geniş bir alanda yetişen, lavanta cinsi üyeleri, çalı görünümlü, toplu başak biçiminde mavi, morumsu ya da kırmızı çiçekler açan bitkilerdir. Batı Anadolu’nun maki bölgelerinde yetişen karabaş otu (Lavandula stoechas) çiçeklerinden tıp alanında yararlanılır. İngiliz lavantası (Lavandula angustifolia) yüksek yerlerde yetişen, en değerli lavantadır ve bundan boyacılıkta kullanılan esans elde edilir. Bunun yanı sıra lavanta kokusuna sahip ancak daha alçak bölgelerde yetişen bir diğer lavanta türü de Lavandin'dir (Lavanta spicata). Dünya üzerinde lavanta çiçeği ve lavanta yağı olarak satılan ürünlerin %50'si L. spicata türünden elde edilmektedir.

Dünyanın başlıca büyük lavanta üreticileri arasında İngiltere ve Fransa yer almaktadır. Fransa'nın Provence bölgesi üretimin %60‘ını karşılamaktadır. Birkaç yıl önce lavanta tarlalarında meydana gelen hastalık ise üretimi yarı yarıya düşürmüştür. Bulgaristan üreticileri bu noktada devreye girerek üretimlerini arttırmıştır ve Bulgaristan ’yeni lavanta hükümdarı’ olarak anılmaktadır. Fransa için olumsuz olan bu durum dünya piyasasındaki lavanta yağı fiyatının üç yıl içinde iki kat artmasına neden olmuştur. 2010’dan önce kilogramı 40-50 Euro olan lavanta yağı fiyatı 100 Euro’ya çıkmıştır.
Lavantanın üretimi hem generatif hem de vejetatif organları ile yapılabilmektedir. Vejetatif üretimi yan kök sürgünleri veya yaşlı bitkilerden elde edilecek çeliklerle yapılmaktadır. Generatif üretimde ise; tohumlar kullanılmaktadır. Uygulamada genel olarak üretim tohumla yapılmakta, tohumla üretimde de 2 farklı yöntem bulunmaktadır. Bunlardan birincisi tohumların tarlaya ekilmesidir. Fakat tohumlar küçük olduğu için ekimde sıkıntı olabilmektedir. Bu sebeple ikinci yöntem olan fideleme ile üretim yöntemi tercih edilmektedir.
Ülkemizde yoğun olarak Isparta ili ve civarında lavanta ekimi yapılmakta, burada dikilen lavanta çeşitleri Fransa’dan alınan melezlerin vejetatif çoğaltımı ile sağlanmaktadır. Ülkemizdeki lavanta üretimi Türkiye’nin ihtiyacını karşılamaktan uzaktır. Öte yandan sınır komşumuz olan Bulgaristan, lavanta üretimi ile lavanta devi olan Fransa’nın koltuğunu sarsmaktadır. Lavanta, belirtilen birçok sebepten ötürü, Türkiye için öncelik durumu yüksek olan bir araştırma konusudur.

Türkiye florasında lavantanın yabani formlarına rastlanmaktadır. Ancak ülkemize ait geliştirilmiş herhangi bir çeşit bulunmamaktadır.

Öncelikle Bulgaristan’dan getirilen 4 çeşit lavanta çeşidinin vejetatif dikimi Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü arazilerine yapılmıştır. Amerika’dan (USDA) talep edilen (PI516602, PI516603) 2 çeşit lavanta tohumu gelmiştir ve fideleme çalışmalarına başlanacaktır. Başlangıç olarak popülasyon materyali temin edilip bölge iklim ve toprak şartlarına uygun lavanta çeşit geliştirme çalışmalarına başlanacaktır. Sonraki hedef de; istenen hatlar elde edildikten sonra moleküler yöntemlerle (MAS) de ıslah çalışmaları hızlandırılabilecektir.
Sonuç olarak; dış ticarette büyük miktarda alıcısı olan lavanta, dar alanda yüksek gelir sağlarken; yeni pazarlar oluşturarak Türk çiftçisi için alternatif bir gelir kapısı oluşturacak ve Türkiye tescilli lavanta çeşidine sahip olacaktır.

Uygulama Alanı

Uçucu yağ eldesi, parfümeri-kozmetik sektörü

Karşılaştırmalı Üstünlükleri

Türkiye dikim alanlarının oluşmaya başlamasına rağmen talebe cevap verecek üretimin olmaması , getirisi yüksek olan lavantanın ülkemizde çok az çalışılmış olması ve Türkiye'ye ait bir çeşit bulunmaması

Korunma Statüsü

Major Ticari Sır Olarak Korunmakta

Transfer Stratejisi

Teknolojiyi Daha da Geliştirmek Üzere Hem Sermaye Hem de Ar-Ge / İmalat Ortağı Bulmak

Teknoloji Sahibi/Sahipleri

Merve GÜZEL

Teknoloji Transfer Yetkilisi

Merve GÜZEL

Proje Ekibi

Merve GÜZEL, Adnan TÜLEK

Bulunduğu Lokasyon

Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü, EDİRNE, 22000, Türkiye
Yayınladığı Diğer Teknolojiler
Başa Dön